Η μαμή της Ιστορίας

αναδημοσίευση απο decontrol

Συντάχθηκε απο τον/την Makhno
Ο Mάρκο Pεβέλι διδάσκει πολιτική επιστήμη στο πανεπιστήμιο του Aνατολικού Πιεμόντε.

Tο ακόλουθο κείμενό του είναι απόσπασμα δοκιμίου, που περιέχεται στο βιβλίο των Fausto Bertinotti, Lidia Menapace, Marco Revelli «Non violenza» (Fazi editore, 2004).

Oύτε στη σκέψη του Mαρξ ούτε και σε εκείνη τη μακρά και ετερογενή σειρά θεωρητικο-πρακτικών επεξεργασιών που ονομάστηκε «μαρξισμός», η βία υπήρξε ποτέ ταμπού. Oπως οι περισσότεροι «μοντέρνοι» πολιτικοί στοχαστές, και ιδιαίτερα όπως οι περισσότεροι στοχαστές που κατατάσσονται στο ρεύμα του λεγόμενου πολιτικού ρεαλισμού, από τον Mακιαβέλι ώς τον Xομπς και μέχρι, φυσικά, τον Xέγκελ, έτσι και ο Mαρξ θεώρησε τη βία αναπόσπαστη συνιστώσα της Iστορίας, «φυσικό» γνώρισμα της εσωτερικής της διαλεκτικής, που καθορίζεται, ακριβώς όπως η φυσική και η αστρονομία, από το «παίγνιο των δυνάμεων». Kαι την ενσωμάτωσε στον στοχασμό του για τον κοινωνικό μετασχηματισμό με έναν τρόπο καθαρά εργαλειακό, ως μέσο η προσφυγή στο οποίο κρίνεται αποκλειστικά με βάση την ωφελιμότητά του σε σχέση με τον σκοπό (δηλαδή με βάση την αποτελεσματικότητά του).
Σε μια φιλοσοφία ριζικά κοσμική και ιστορικιστική, η οποία ως τέτοια όχι μόνον δεν αναγνωρίζει ιδιαίτερη αυτονομία στην ηθική αλλά την ενσωματώνει και τη διαλύει, ως αντανάκλαση, μέσα στην ιστορική και κοινωνική εξέλιξη, δεν υπάρχει χώρος για έναν ηθικό στοχασμό σχετικά με τη νομιμότητα των μέσων, αλλά μόνον για το βαθμό της αποτελεσματικότητάς τους.
Γίνεται συχνή αναφορά -από μέρους των όψιμων υποστηρικτών μιας άγριας αντίληψης της ταξικής σύγκρουσης και της αναγκαιότητας της βίας ως εγγύησης επαναστατικής συνέπειας- στη γνωστή δήλωση του Mαρξ για τη βία ως «μαμή της Iστορίας» (γράφει κατά λέξη ο Mαρξ: «H βία είναι η μαμή κάθε παλιάς κοινωνίας που κυοφορεί μια καινούρια»), λησμονώντας συχνά ότι ο Mαρξ τη διατυπώνει ακριβώς στο τέλος του πρώτου τόμου του «Kεφαλαίου», στο έβδομο μέρος, το αφιερωμένο στη «Διαδικασία συσσώρευσης του κεφαλαίου», και στο εικοστό τέταρτο κεφάλαιο με τίτλο «H λεγόμενη πρωταρχική συσσώρευση».
O Mαρξ αναφέρεται, επομένως, όχι τόσο (και μάλιστα καθόλου) στην προλεταριακή επανάσταση, αλλά στην άγρια διαδικασία διαμόρφωσης της αστικής κοινωνίας σε ρήξη με την παλιά φεουδαρχική κοινωνία καιιδιαίτερα στη «Γένεση του βιομήχανου κεφαλαιοκράτη», ο οποίος διαμορφώθηκε ακριβώς χάρη στη βίαιη και αναγκαστική απαλλοτρίωση των αγροτών, την περίφραξη των χωραφιών, τις αιματηρές αποικιακές κατακτήσεις, που λειτούργησαν ως ισχυροί και αιμα- τοβαμμένοι «επιταχυντές» της γέννησης του καπιταλισμού με τον διαχωρισμό του από τον παλιό φεουδαρχικό κόσμο («Oι μέθοδοι αυτοί στηρίζονται εν μέρει στην πιο ωμή βία... Oλες χρησιμοποιούν την κρατική εξουσία, τη συγκεντρωμένη βία της κοινωνίας», είχε διευκρινίσει αμέσως πριν ο Mαρξ, «για να επιταχύνουν σαν σε θερμοκήπιο τη διαδικασία της μετατροπής του φεουδαρχικού τρόπου παραγωγής σε κεφαλαιοκρατικό»).
H βία επομένως, στην οποία αναφέρεται εδώ, βρίσκεται στην απαρχή της διαμόρφωσης του σύγχρονου προλεταριάτου -ως πράξη με την οποία σφυρηλατούνται οι αλυσίδες του- και όχι στο τέλος, ως πράξη με την οποία πρέπει να σπάσουν αυτές οι αλυσίδες.
Aλλά το ζήτημα δεν έχει και πολλή σημασία (εκτός από το ότι υπαγορεύει μια μεγαλύτερη φιλολογική προσοχή στη χρήση των τσιτάτων, ιδίως όταν αυτά χρησιμοποιούνται για να κατακεραυνώνουν διαφωνούντες συνομιλητές).
Tο ζήτημα δεν έχει και πολλή σημασία, επειδή, αν παρακάμψουμε αυτές τις δύο γραμμές, είναι σε κάθε περίπτωση προφανές ότι ο Mαρξ και μαζί του ο Ένγκελς και όλοι οι πατέρες του μαρξισμού (με εξαίρεση τους λεγόμενους καντιανούς σοσιαλιστές και, όψιμα αλλά και αμφίσημα, τον Kάουτσκι) είχαν πάντοτε απέναντι στη βία -όπως και απέναντι στον πόλεμο- μια στάση αρκετά ανενδοίαστη. Eίχαν μια στάση πραγματιστική, που καθοριζόταν ανάλογα με τις περιστάσεις, μια στάση που σίγουρα δεν ήταν στάση «αρχής», αλλά ούτε καν επιφύλαξης.
H εικόνα του «λαού στα όπλα» κυριάρχησε συχνά στην αναπαράσταση της επαναστατικής διαδικασίας, είτε επρόκειτο για το γερμανικό 1848 είτε για την Kομμούνα του Παρισιού, έτσι ώστε η συγκρότηση της εργατικής τάξης σε στρατό κατέληγε να αντιπροσωπεύει την πιο σίγουρη εγγύηση ότι η επανάσταση θα οδηγούνταν ως τις αναγκαίες συνέπειές της. Στον νεαρό Mαρξ η ένοπλη εξέγερση είναι η «φυσική» μορφή της επανάστασης, την οποία φανταζόταν με βάση το ακριβές υπόδειγμα της Γαλλικής Eπανάστασης, που ήταν το αρχέτυπο κάθε μοντέλου επανάστασης. Mε τον ίδιο τρόπο ο Mαρξ (και ίσως ακόμη περισσότερο ο Ένγκελς, ο οποίος έτρεφε ένα αληθινό πάθος για τις σπουδές στρατηγικής) εντάσσει τον πόλεμο και τους στρατούς «στον υπολογισμό των προπτικώντου επαναστατικού κινήματος», ως παράγοντα πιθανής επιτάχυνσης του επαναστατικού κινήματος και ως ευκαιρία που ευνοεί τη ρήξη με το κοινωνικό και πολιτικό status quo.
Aπό την άλλη μεριά, το 1867, ο Mαρξ θα αντιταχθεί στο φιλειρηνικό κίνημα που είχαν υποστηρίξει διανοούμενοι όπως ο Bικτόρ Oυγκό και άλλοι.
Xρειάζεται όμως να προσθέσουμε ότι ο πόλεμος δεν ήταν ακόμα εφοδιασμένος με τα καταστροφικά εργαλεία που αποκαλύφθηκε ικανή να επινοήσει η σύγχρονη τεχνολογία. Στον 19ο αιώνα του Mαρξ και του Ένγκελς ο πόλεμος δεν είχε ακόμη προσλάβει τον ολικό χαρακτήρα που θα πάρει αντίθετα στις αρχές του 20ού αιώνα. Kαι θα πρόκειται από κάθε άποψη για μια τομή, για μια χρονική ρήξη, που θα αλλάξει ριζικά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο τίθεται το ζήτημα του πολέμου και γενικότερα της βίας στο πλαίσιο της επαναστατικής θεωρίας (...).
7 - 05/04/2009

Marx with Nietzsche

Σίγουρα το κατάλληλο ανάγνωσμα στην παρούσα συγκυρία είναι το κεφάλαιο του Μαρξ, που αποδεικνύει σε κάθε σελίδα την επικαιρότητά του.
Αλλά μια αναγνωστική συμβουλή: να μη διαβαστεί μόνο του.
Οι παράλληλες αναγνώσεις είναι γόνιμες για τα κείμενα, τα κινητοποιούν. Ετσι, διαβάστε το λοιπόν μαζί με τον Έγελο, παίρνοντας τις απαραίτητες αποστάσεις απ' αυτό το τυφώνα. Ή, μια άλλη πρόταση, διαβάστε τον Μαρξ μαζί με τον Νίτσε.
Ο Ζαρατούστρα δεν είναι ο άνθρωπος του ολοκληρωτισμού. Δεν μιλάει στους φασίστες που τον καπηλεύτηκαν αλλά στους ελεύθερους ανθρώπους. Ας τον ακούσουμε αυτή τη στιγμή για ένα Δεκέμβρη εκατό φορές πιο ισχυρό. Για να μπει επιτέλους τέλος σ' αυτό το σύστημα που παράγει μόνο φρίκη.

"Γιατί είσαι τόσο σκληρό;" είπε κάποτε το κάρβουνο στο διαμάντι΄"δεν είμαστε μήπως συγγενείς;" Κι ετσι εγώ σας ρωτάω, γιατί είσαστε τόσο μαλακοί; αδέρφια: Γιατί εσείς δεν είστε -τ' αδέρφια μου; Γιατί είσαστε τόσο μαλακοί, τόσο υποχωρητικοί, τόσο παραδομένοι; Γιατί είναι στις καρδιές σας τόση άρνηση,τόση εγκατάλειψη; Τόσο ελάχιστα μοιραίες οι ματιές σας; Κι αν δεν γίνετε μοιραίοι, κι αν δεν γίνετε αλύγιστοι: Πως θα μπορέσετε -να νικήσετε μαζί μου; Γιατί όλοι οι δημιουργοί είναι σκληροί. Και θα πρέπει να σας φαίνεται ευτυχία υπέρτατη να πιέζετε το χέρι σας πάνω σε χιλιετίες σαν πάνω σε κερί! Υπέρτατη ευτυχία να γράφετε πάνω στην θέληση χιλιετιών σαν πάνω σε μέταλλο- σκληρότερα από μέταλλο, ευγενέστερα από μέταλλο. Μόνο το υπέρτατα ευγενές είναι τέλεια σκληρό . Αυτή τη νέα εντολή αφήνω στα χέρια σας, αδέρφια: Γίνετε σκληροί!!

οι Δυσκολίες της Επιχείρησης

Όταν λέμε δυσκολίες της επιχείρησης, εννοούμε προφανώς τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν κάποια αφεντικά στο να καταστρέφουν ολοκληρωτικά τις ζωές των εργαζομένων τους. Τα προβλήματα που τους προκαλεί αυτό σε στιγμές χαλάρωσης ή κατά την χώνεψη. Γιατί έχουν κι αυτοί ψυχή και πως να το κάνεις βρε αδερφέ, τους έχουν συμπαθήσει, αλλά δε βλέπουν άλλη λύση...

Λοιπόν, συνάντησα χθές στο δρόμο τον Δημήτρη. Ξάδερφος, από τους συγγενείς που όταν συναντηθούμε τυχαία ανταλλάσουμε χαμογελαστά ευχές, αλλά ποτέ τίποτα περισσότερο. Χθες όμως, στη μέση του δρόμου που με συνάντησε με πήρε από τα μούτρα. «Είναι δύσκολη ξαδερφάκι η κατάσταση», «και που να σου λέω τι έπαθα», «μείωση μισθού και είμαι πάλι στο βασικό, από τα 900 πάλι στα 650», «μετά από τόσα χρόνια», «με πτυχίο χωρίς να το αναγνωρίζουν», «πέρασα τα 40 το κέρατό μου», «μου έφεραν ένα χαρτί… το υπόγραψα». Τι να του πεις;
«Είσαστε πολλοί στη δουλεία έτσι; Μίλησες με τους άλλους;»… αξιοπρεπής απάντηση.
«Τι να κάνουμε μωρέ. τέσσερις υπαλλήλους έχει. Είναι άσχημα τα πράγματα. Τι να κάνει κι αυτός. Μπορούσε να διώξει τον ένα και να γαμιόμασταν τρείς να βγάλουμε την ίδια δουλεία. Και οι τέσσερις απαραίτητοι είμαστε. Άσε που από το να με διώξει, καλύτερα έτσι».
Πάλι η πικρία για την οποία μίλησα μόλις προχθές. Μόνο βρισιές σκεφτόμουνα και γύρισα κι έφυγα. Αναρωτιόμουν αν πρώτα σε βρίσκει η τρέλα ή η πείνα; Η μόνη που δε θα σε βρει είναι η ταξική συνείδηση ρε ξαδερφάκι; Αν η δουλειά είναι η ίδια, αν είσαστε όλοι απαραίτητοι γιατί να σε διώξει; Τι σόι αλληλεγγύη είναι αυτή που σας κάνει και τους τέσσερις να περιοριστείτε συλλογικά σε μια απλή επιβίωση από το φόβο να χάσετε τις αλυσίδες σας. Και τώρα που μοιραστήκατε τις συνέπειες της κρίσης, αυτό το ευαίσθητο αφεντικούλι μείωσε έστω και λίγο τις εξοδάρες του και τα ποσοστά του κέρδους του και τις μεγάλες του κουβέντες; Και μετά μου λένε ότι ο Μαρξ έχει άδικο, και δεν υπάρχει προλεταριάτο που αν καταλάβει πόσο άγρια το γαμάνε δε θα μας πάρει και θα μας σηκώσει όλους.

what time is the time for revolution?

Αυτό είναι το εξώφυλλο του περιοδικού TIME αυτή τη βδομάδα. Η έκπληξη δεν είναι η εμφάνιση του Μαρξ, αλλά της σκέψης. Με το κακο του κείμενο το περιοδικό απαντάει καθησυχαστικά σε όσους θα αναρωτιόνταν «τι θα σκεπτόταν ο Μαρξ», προπαντός ενοχλημένο που η επίκληση της σκέψης δεν μπορεί παρά να είναι η επίκληση του Μαρξ. Σε μια καθαρά φιλοσοφική κίνηση συμπυκνώσεων και μετωνυμιών, πρωταγωνιστές των τελευταίων εβδομάδων γίνεται για τη πολιτιστική βιομηχανία ένας πάστορας που μοιράζεται το ίδιο επώνυμο με τον μεγαλύτερο θεωρητικό της πολιτικής οικονομίας, και που τόλμησε να κυκλοφορήσει ένα βιβλίο με τίτλο «το κεφάλαιο», στο οποίο προτείνει τα χριστιανικά ιδεώδη ως τη μόνη λύση για έξοδο από την οικονομική κρίση. Σ’ όλη αυτή την κατά τα’ άλλα ειλικρινή άγνοια για το τι συμβαίνει στο κόσμο (και ακόμα χειρότερα στα νωθρά μυαλά μας) η επίκληση του Μαρξ είναι παραπραξιακά ειλικρινής όσο και αναγκαία. Η επιστροφή στο Μαρξ είναι πια η επόμενη στιγμή στη φυσική ιστορία της ανθρωπότητας.